Schaapkuddes tegen verwoestijning

De schapenhouderij kan de wereld behoeden van verdere verwoestijning. Dat betoogde de bioloog Allan Savory tijdens het onlangs gehouden 83e congres van de International Wool Textile Organisation (IWTO) dat van 28-30 april in Kaapstad. “Jullie zijn een van de belangrijkste groepen ter wereld, als we de beschaving zoals wij die kennen, willen redden van de ondergang,” hield Savory zijn gehoor voor.Wol en duurzaamheid, het blijft kriebelen en schuren. Want ondanks dat wol een puur natuurproduct is, scoort het in sommige duurzaamheidsmeters toch dramatisch laag. Dat heeft te maken met de hoge Co2 voetafdruk van schapen: de dieren worden vaak gehouden op grote stukken land waar ze vrij rondlopen en produceren bovendien hun eigen broeikasgas: methaan.
Op de wijze waarop zo’n score tot stand komt, is trouwens nogal wat af te dingen. Is bijvoorbeeld alle grond waarop die schapen worden gehouden, geschikte landbouwgrond? Ook zijn er grote verschillen in de wijze waarop schapen wereldwijd gehouden worden. En een schaap levert toch niet alleen wol, maar ook vlees en bijproducten als lanoline-olie? Kortom: wat zijn de parameters waarmee het begrip “duurzaam” wordt gemeten en welke waarde wordt aan elk van die parameters gegeven?

Allan Savory ging tijdens zijn spreekbeurt echter nog een stap verder. In een fascinerende lezing werd de grootschalige schapenhouderij in de vorm van kuddes, uitgeroepen tot een soort laatste redmiddel tegen de verwoestijning van de wereld. Een proces dat eeuwen geleden al leidde tot de ondergang van stedelijke beschavingen, en dat ook onze eigen beschaving onder druk zet.

Verwoestijning is een wereldwijd probleem, dat steeds verder oprukt. Ongeveer tweederde van de wereld heeft er tegenwoordig mee te maken, waaronder grote delen van Afrika, de VS, Zuid-Amerika, Australië en Azië. Dichterbij dreigt verwoestijning in Spanje en delen van Griekenland. Het is een proces dat al eeuwen aan de gang is en dus niet te maken heeft met de klimaatveranderingen. Over het algemeen wordt verwoestijning in verband gebracht met overbegrazing door vee, onder andere door schapen. Op de afbeelding (van NASA) is de vegetatie wereldwijd aangegeven. Op de lichtbruine delen is de vegetatie beperkt of niet aanwezig.

RenderData.jpegSavory, opgegroeid in Zimbabwe, doet al meer dan vijftig jaar onderzoek naar verwoestijning. Volgens zijn theorie is het probleem op te lossen door een situatie te creëren die lijkt op die van de periode vóór de landbouw. Toen werden grote grasvlakten bewoond door grote kuddes. Ondanks dat de kuddes bestonden uit grote aantallen dieren, verwoestten die het land niet. Dat komt, zegt Savory omdat overbegrazing niet te maken heeft met het aantal dieren dat wordt gehouden, maar met de tijd die de planten krijgen om te herstellen na begrazing. Waar overbegrazing optreedt, is die periode simpelweg te kort. De kuddes moeten wel rondtrekken, want met hun uitwerpselen vervuilden ze hun voedsel (gras).
Savory ontwikkelde een systeem van rotatie-begrazing, waarbij (en dat is het nieuwe) welbewust rekening wordt gehouden met ecologische doelen en sociale en culturele factoren. Een “holistische aanpak” noemt hij het zelf, en hij boekte er geweldige successen mee. Droge gebieden die steeds verder verdorden en zelfs woestijnen werden omgetoverd tot weidse graslandschappen, met klaterende riviertjes. En dat allemaal door een nieuwe manier van veeteelt te introduceren.
Uiteraard zijn er ook critici, waarvan sommigen Savory zelfs neerzetten als een charlatan. De resultaten en aanvullend onderzoek lijken echter toch in een andere richting te wijzen.
savoryOp het congres van de IWTO werd de boodschap in elk geval enthousiast ontvangen. Waar de schapenhouderij door menigeen werd neergezet als een eco-onvriendelijke bedrijfstak die in hoge mate bijdraagt aan de opwarming van de aarde, is het perspectief nu opeens heel anders: de schapenhouderij kan juist bijdragen aan herstel van de aarde. Bij een goede toepassing kunnen we volgens Savory zelfs terug naar “pre-industriële waarden.”

De toespraak die Savory hield voor het IWTO is online te bekijken. http://www.iwto.org/news/52/

Nog meer info is te vinden op
http://www.savoryinstitute.com